Arkeoloji uzun süre, kazı alanında ortaya çıkarılan yapılar, aletler ve gündelik kullanım nesneleri üzerinden geçmişi anlamaya çalışan bir disiplin olarak tanımlandı.

Arkeolojik alanlarda yeraltında gömülü arkeolojik yapıları ortaya çıkarma, yerleşim planlarının ve yayılım alanının belirlenmesinde multidisipliner bir karaktere sahip olan ve arkeoloji biliminde yaygın kullanılan bilim dallarından biri de jeofiziktir.

Büyük şehirlerdeki gündelik yaşamımızda bitkilere giderek daha az rastlar olduk. Kırsal kesimdeyse bitkiler daha fazla hayatımızın içinde ve çeşitliler; ancak orada da insan-bitki tanışıklığının azaldığı aşikar.

Dendrokronoloji, ağaç gövdelerinde yıl bazında oluşan yaş halkalarına dayanarak tarih belirleme bilimi olarak tanımlanır. “Dendros” odun, “chronos” tarih ve “logos” bilim kelimelerinin birleştirilmesiyle oluşturulan bir terimdir.

Takılar—arkeolojide daha sık kullanılan tabirle “kişisel süs eşyaları” veya “beden süsleri”—bugün çoğumuz için estetik nesneler olarak görülür: kolyeler, boncuklar, bilezikler ya da yüzükler. Oxford İngilizce Sözlüğü süs eşyalarını “işlevsel bir amacı olmayan, bir şeyi daha çekici göstermek için kullanılan nesneler” olarak tanımlar. Ancak arkeoloji ve antropoloji bu küçük nesnelerin çok daha büyük anlamlar taşıdığını göstermektedir.

Tarihöncesi dönemlerde yaşamış olan toplulukların düşünce şekillerine ulaşmanın bir yolu, düşünce şekillerinin davranışlara yansımasıdır. Davranışlar ise günümüze kadar ulaşabilen nesnelere yansır. Geçmiş dönemlerden bugüne kadar neredeyse hiç bozulmadan günümüze ulaşan ve topluluklarının yaşam ve düşünce biçimlerine dair önemli bilgi kaynaklığı eden nesnelerin başında ise yontmataş aletler gelmektedir.

Tarihöncesi dönemlerden günümüze toplumların çevreleriyle olan etkileşimlerini yorumlayabilmek için paleoiklim koşullarının mümkün olduğunca ayrıntılı bir şekilde anlaşılması gerekmektedir. Bu bağlamda paleoklimatoloji, çeşitli yöntemler kullanarak tarihöncesinden yakın zamana kadar olan iklim ve iklim değişikliklerini saptamaya, anlamaya ve yorumlamaya çalışır.

Günümüzde her on bitkiden dokuzunun başarılı biçimde üreyebilmesi tozlaşma sürecine bağlıdır; aksi takdirde dünya yaklaşık 350 milyon yıl önceki kısıtlı yaşamına geri dönerdi.

Arkeolojik kazıların geleneksel anlatımı duvarlar, tabanlar, buluntular gibi materyal kültür ögeleri üzerinden yapılır. Öte yandan kazının asıl hikayesi, çoğu zaman bu görünür kalıntıların arasında sıkışıp kalmış hatta çoğu zaman önemi farkedilmeyen toprak ve tortuların içinde gizlidir.

Depremler, tüm çağlar boyunca insan hayatını etkilemiş ve özellikle Holosen sonrasında ortaya çıkan yerleşimlerle birlikte arkeolojik olarak iyileşme etkileri gözlenebilir olmuştur. Tarihsel depremlerin Erken Neolitikten başlayarak eski toplumlar üzerinde büyük etkileri olmuş ve böylece toplumlar üzerinde sosyal-siyasal değişimlere ve dönüşümlere neden olarak gezegenimizdeki tüm uygarlıkları etkilenmiştir.

Yaşadığımız topraklar geçmişin izlerini taşımaktadır, arkeoloji bilimi ise bu izleri araştırır. Arkeoloji geçmiş dönemlerde yaşamış toplumların kültürel ve toplumsal düzenlerini günümüze kadar gelebilen kalıntılara dayanarak araştıran, belgeleyen ve gelişim sürecini inceleyerek yorumlamaya çalışan bir bilim dalıdır. Arkeolog geçmişi anlamak için soru sorar ve sorduğu soruya somut kanıtlara dayalı yanıt arar. Öyleyse arkeolog bir fen bilimciden farklı düşünemez ve çalışamaz.

Arkeoloji artık yalnızca toprağın veya suyun altından çıkan eserleri tanımlayan bir disiplin değil; o eserlerin üretim tekniklerini, kullanım izlerini, kökenlerini ve zaman içindeki değişimlerini bilimsel yöntemlerle çözümleyen multidisipliner bir bilim dalıdır.